TOP 100 Hồng bảo Kỷ lục Thế giới tại Việt Nam (P.23) Làng cổ Túy Loan (Đà Nẵng): Nơi lưu giữ giá trị văn hóa qua 5 thế kỷ – [VIETKINGS-TOPPLUS đề cử]

26-03-2024

(kyluc.vn) Với lịch sử trên 500 năm, làng cổ Túy Loan không chỉ mang đậm dấu ấn lịch sử và truyền thống mà còn l�� ngôi làng đến nay vẫn mang theo đặc trưng của văn hóa làng quê Việt Nam.

Nằm cạnh quốc lộ 14B, thuộc xã Hòa Phong, huyện Hòa Vang, cách thành phố Đà Nẵng khoảng 15 km, làng cổ Túy Loan có lịch sử 500 năm với không gian cổ kính, những công trình kiến ​​trúc cổ, mặt tiền làng hướng ra sông Túy Loan. 

 

 

 

 

Theo văn bia "Ngũ tộc" trong làng còn giữ được, thì tổ của làng là năm vị tiên hiền các họ Ðặng, Lâm, Nguyễn, Trần, Lê, vào năm 1470, theo chiếu của vua Lê Thánh Tông, đi mở mang bờ cõi. Các vị chọn vùng đất có địa thế đẹp này để khai khẩn, lập làng, đặt tên làng là Túy Loan từ đấy. Tên làng Túy Loan xuất phát từ một truyền thuyết xa xưa rằng một con chim lớn say rượu và bay đến làng trú ngụ (Túy nghĩa là say, Loan là loài chim Loan), theo nguyên gốc từ Hán là như thế. Nhưng cũng có một cái tên với ý nghĩa khác là Thúy Loan. Dịch ra nghĩa là ngọn núi xanh cao (Thúy là màu xanh và Loan là núi cao). Thúy Loan xuất hiện lần đầu trong sách “Ô Châu cận lục” của nhà văn Dương Văn An thời vua Mạc Tuyên Tông viết năm 1555, trong đó cho biết Thúy Loan là một trong 66 xã của huyện Điện Bàn, tỉnh Điện Bàn thuộc phủ Triệu Phong lúc đó. 

Đến thăm làng cổ Túy Loan, chúng ta sẽ bắt gặp hình ảnh mái đình, cây đa, bến nước…vốn là những biểu tượng đặc trưng của làng quê Việt. Ở Túy Loan, cảnh vật đẹp như một bức tranh thủy mặc bởi có dòng sông, có bến nước, bãi bờ, đồng lúa, chợ quê… Bên cạnh đó, nơi đây còn những tòa nhà chạm khắc cổ kính, một số được xây dựng cách đây 200-300 năm nhưng vẫn đứng vững hiên ngang trước thời tiết, chỉ bị phai màu theo thời gian. Các mái kèo, cột đình vẫn còn dùng tốt mang một giá trị kiến trúc và lịch sử lâu đời. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Điểm nổi bật của làng cổ 500 năm tuổi này chính là đình Túy Loan. Đình làng Túy Loan được xây dựng lần đầu tiên ước chừng vào năm 1470 với chất liệu tranh, tre, nứa, lá ở một nơi khác. Đến năm 1787, đình được trùng tu lần đầu. Năm 1888, đình không may bị cháy và được xây dựng lại ở mảnh đất bên cạnh dòng sông Túy Loan.Trải qua nhiều lần thay đổi về vị trí, kiến trúc, đình Túy Loan hiện nay được xây dựng dưới thời vua Thành Thái năm Canh Tý (1990) trên cơ sở mô phỏng theo quy mô, kiểu thức ngôi đình cũ xây dựng thời Đồng Khánh. Từ đó đến nay, đình Túy Loan thường xuyên được tu tạo nhưng giá trị kiến trúc ban đầu không hề thay đổi. Đi qua hơn một thế kỷ, đình vẫn gần như nguyên trạng, mộc mạc nhưng thơ mộng bên cây đa cổ thụ và dòng sông uốn khúc.

 

 

 

Đình làng Túy Loan ngày nay có không gian rộng thoáng, diện tích hơn 100m2 trong khuôn viên rộng hơn 8.000m2, bao gồm tiền đường, chính điện và hậu tẩm được nối liền liên tục từ trước ra sau.

 

Bài ký trên văn bia đặt trong đình của Tam giáp Nguyễn Khuê ghi lại việc lập đình có đoạn: "Đình gồm một tòa chính tẩm, một tòa tiền đường đều làm bằng gỗ quý và lợp ngói. Trước sân có xây trụ biểu, bình phong trông rất xán lạn. Ngoài ra còn xây một ngôi từ đường ở bên trái để làm chỗ thờ các vị tiền hiền". 

Tiền đường có kiểu kết cấu hỗn hợp, vừa có liên kết rường, vừa có liên kết kèo, trước sân đình là một bình phong được ghép bằng sành sứ, có mặt trước đắp nổi hình long mã, mặt trong đắp nổi hình con lân, trong đình chia làm 3 gian, 2 chái. Từ hai cột cái tỏa về hai phía trước và sau là các thanh kèo nối với các cột quân tạo nên kiểu kết cấu thượng rường hạ kèo. Phía đầu hồi, từ cột cái tỏa ra các kèo đấm, quyết để tạo thành hai chái như các công trình có vì kèo truyền thống. Theo đánh giá, trong kiến trúc đình làng Đà Nẵng, kiểu kết cấu này tuyệt nhiên không tìm thấy ở bất kì ngôi đình nào khác.

 

 

 

 

 

 

 

 

Bên cánh phía Đông của đình là ngôi nhà thờ Chư Phái Tộc thờ các vị Tiền hiền. Đây là ngôi nhà thờ 5 vị tiền hiền của các tộc Đặng, Lâm, Nguyễn, Trần, Lê. Đặc biệt, đình làng Túy Loan hiện còn 25 sắc phong do các vua triều Nguyễn ban tặng, 1 tấm văn bia niên đại Thành Thái thứ nhất (1889) và nhiều Hoành Phi, liễn đối đã trên dưới 100 năm. Năm 1999, Bộ Văn hóa - Thông tin công nhận đình Túy Loan là di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia.

Hằng năm, cứ đến mồng 9 và mồng 10 tháng Giêng âm lịch thì đây là lúc người dân xã Hòa Phong tổ chức lễ hội đình làng Túy Loan. Lễ hội diễn ra với các nghi lễ truyền thống cùng những trò chơi dân gian được tái hiện lại trong khuôn khổ chương trình lễ hội.

 

 

 

 

 

 

 

 

Túy Loan là một làng công thương có tiếng ngày trước, trên bến dưới thuyền. Ðây là một đầu mối lưu thông hàng hóa xuôi ngược trong vùng. Tôm cá, nước mắm theo thuyền buôn từ Ðà Nẵng, Hội An ngược lên cặp bến. Tre gỗ, song mây, sản vật rừng miền tây xuôi xuống. Hàng thủ công, nổi bật là chiếu, nón, hàng tre đan Cẩm Nê chở đến. Chợ Túy Loan vì thế nổi tiếng sầm uất một vùng. Làm nghề nông, buôn bán, dân Túy Loan còn có tiếng về nghề làm bánh tráng và mì Quảng từ trước đến giờ. Hương vị bánh tráng và mì Quảng Túy Loan nức tiếng một thời. Nay vẫn còn dăm bảy nhà làm bánh. Vẫn công phu, tài khéo trong lựa chọn thứ gạo thơm ngon làm nguyên liệu, tráng bánh, nhất là pha chế gia vị theo cách riêng cổ truyền, bánh tráng Túy Loan nay vẫn có tiếng trong vùng.

 

 

 


Xã hội phát triển nhanh chóng đã làm cho các làng cổ ở Việt Nam thay đổi và thậm chí biến mất. Có lẽ vì vậy mà làng cổ Túy Loan cũng như một vài ngôi làng đến nay vẫn còn giữ được kiến trúc và phong tục truyền thống đã trở thành điểm đến thăm quan, trải nghiệm thú vị cho du khách trong cũng như ngoài nước. 

 

------------------------------------------

 

 

 

 

Hồng bảo Kỷ lục được hiểu là những công trình Kỷ lục được thực hiện trong một thời gian dài, tích hợp những giá trị về kiến trúc, thẩm mỹ, văn hóa… để hình thành nên cho mai sau những di sản, đồng thời góp phần viết tiếp những câu chuyện mà cha ông đã gây dựng, từ đó góp phần định vị những giá trị địa phương nói riêng và Việt Nam nói chung vươn tầm khu vực và thế giới, góp phần định hình, phát triển hình ảnh du lịch địa phương nói riêng và đất nước nói chung thông qua những công trình biểu tượng.

Hành trình tìm kiếm TOP 100 Hồng bảo Kỷ lục Thế giới tại Việt Nam được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam (VietKings) giao cho Trung tâm TOP Việt Nam triển khai và đề cử đến Viện Kỷ lục Thế giới (World Mark) với mong muốn góp phần nhận diện, định vị, quảng bá hình ảnh quốc gia – địa phương ra thế giới. Dự án là một hành trình dài hơi và có thể tiếp nối từ thế hệ này sang thế hệ khác trong mục tiêu chung tạo ra những thay đổi về kiến trúc cảnh quan hiện hữu và quan trọng hơn là góp phần tạo nên những giá trị chiều sâu về văn hóa điểm đến hay lịch sử gắn liền với điểm đến.

 

Diệu Phi – VietKings (tổng hợp và biên tập, ảnh Internet)


content 1 mobi
content1
content 2 mobi
content 2
ct3
ct4
ct5
ct6
ct7
ct8
ct9
ct10
ct11
ct12
ct13
ct14